De complete making-of van een van de smerigste cultklassiekers uit de jaren zeventig
Toen Squirm in de zomer van 1976 in de bioscoop verscheen, had vrijwel niemand verwacht dat deze bescheiden onafhankelijke horrorfilm tientallen jaren later zou uitgroeien tot een geliefde cultklassieker. Regisseur en scenarist Jeff Lieberman maakte met zijn allereerste speelfilm een unieke mix van natuurhorror, suspense en zwarte humor. De film wist zich te onderscheiden door het gebruik van miljoenen echte wormen, inventieve praktische effecten en een sfeer die vandaag nog steeds verrassend effectief is.
Het ontstaan van een bizar idee
Het verhaal achter Squirm begon niet in Hollywood, maar tijdens de jeugd van Jeff Lieberman.
Zijn broer ontdekte ooit dat wanneer elektrische stroom in vochtige grond werd geleid, regenwormen massaal naar de oppervlakte kwamen. Dat was een bekende truc onder vissers om aas te verzamelen. Voor de jonge Jeff was het echter geen handige vistechniek. Hij vond het ronduit angstaanjagend. Het beeld van duizenden kronkelende wormen die plotseling uit de aarde verschenen bleef jarenlang in zijn geheugen hangen. Later combineerde hij dat jeugdtrauma met berichten over insectenplagen en de toen populaire dierenhorrorfilms zoals Jaws en The Birds. Het resultaat werd een origineel scenario waarin een hevige storm elektriciteitskabels in de modder doet belanden, waardoor miljoenen wormen agressief worden en mensen aanvallen.
Een onafhankelijke productie
Lieberman werkte destijds nog voor Janus Films en schreef het scenario grotendeels in zijn vrije tijd. Binnen ongeveer zes weken lag een eerste versie klaar. Producent George Manasse zag onmiddellijk potentieel in het verhaal en bracht het onder de aandacht van de Broadway-producenten Edgar Lansbury en Joseph Beruh. Hoewel het verhaal op papier absurd leek, geloofden zij dat de film met voldoende ernst kon worden gebracht. Ze investeerden ongeveer 470.000 dollar, een relatief klein budget, maar voldoende om de film volledig onafhankelijk te realiseren.
Op zoek naar de perfecte locatie
De opnames vonden plaats in en rond Port Wentworth (Georgia). Het kleine plaatsje bood precies de landelijke sfeer die Lieberman zocht. Houten huizen. Bosrijke gebieden. Modderige wegen. Een afgelegen uitstraling. Vrijwel alles wat in de film te zien is werd op echte locaties opgenomen, waardoor de film een authentieke zuidelijke sfeer kreeg die met studio-opnames onmogelijk te evenaren was.
Miljoenen levende wormen
Het bekendste verhaal achter Squirm draait uiteraard om de wormen. Voor de productie werden letterlijk miljoenen exemplaren gebruikt. Een groot deel bestond uit echte zandwormen uit de staat Maine. Daarnaast werden ongeveer drie miljoen bloedwormen geleverd door het Oceanographic Institute van de University of Georgia. De dieren werden gekoeld vervoerd zodat ze tijdens de opnames levend bleven. De productie bestelde soms leveringen van 250.000 wormen tegelijk. Volgens berichten uit die tijd veroorzaakte dit zelfs tijdelijk een tekort aan visaas in delen van New England.
Praktische effecten zonder CGI
In 1976 bestond digitale beeldbewerking uiteraard nog niet. Alles moest dus echt gebeuren. Ongeveer de helft van de wormen bestond uit rubberen replica's. De andere helft was volledig levend. Wanneer duizenden wormen moesten bewegen, werden onder de grond dunne elektrische draadjes aangebracht die voorzichtig trilden. Hierdoor begonnen de wormen massaal te kronkelen. Voor de beroemde woonkamer-scène werd een verhoogd platform gebouwd waarop duizenden wormen lagen. Een groep lokale scouts schudde de constructie van onderaf zodat het leek alsof de vloer werkelijk leefde. Als dank kregen zij zelfs een verdienste-insigne.
Rick Baker zet zijn eerste grote stap
Een jonge Rick Baker verzorgde de speciale make-up. Later zou hij wereldberoemd worden met films als An American Werewolf in London. Bij Squirm experimenteerde hij voor het eerst uitgebreid met protheses. Het bekendste resultaat is uiteraard het afschrikwekkende "Wormface"-gezicht van Roger. Door dunne vislijnen onder kunsthuid door te trekken leek het alsof wormen werkelijk onder zijn huid kropen. Destijds was dit een verbluffend effect.
Geluid maakt de horror compleet
Minstens even belangrijk als de beelden was het geluid. Jeff Lieberman maakte veel geluidseffecten zelf. Knippende scharen. Ballonnen. Meersporenopnames. Deze werden gecombineerd om de "tanden" van de wormen hoorbaar te maken. Voor hun angstaanjagende gekrijs gebruikte men bovendien vervormde geluiden afkomstig van schreeuwende varkens uit geluidsmateriaal dat ook bij Carrie was opgenomen. Hierdoor kregen de wormen een onwerelds en bijzonder onaangenaam geluid.
Problemen tijdens de opnames
Werken met miljoenen levende dieren leverde uiteraard problemen op. Wormen kropen werkelijk overal. In kleding. In schoenen. In camera-apparatuur. In decorstukken. Na iedere opname moesten medewerkers de sets volledig schoonmaken voordat een nieuwe scène kon worden opgenomen. Ook de acteurs herinnerden zich later dat de geur van duizenden levende wormen nauwelijks te verdragen was. Volgens een bekend productieverhaal werd bovendien eens per ongeluk filmmateriaal van een bruiloft naar de montage van Squirm gestuurd, terwijl opnamen van de wormen juist bij het bruidspaar terechtkwamen.
De montage en de strijd met de censuur
Na vijf weken waren de opnames voltooid. Daarna begon een langdurige montageperiode. Distributeur American International Pictures wilde graag een PG-keuring verkrijgen om een groter publiek te bereiken. Daarom werden verschillende gruwelijke scènes ingekort of verwijderd. Ondanks deze aanpassingen kreeg de film aanvankelijk toch een R-rating. Pas later werd een lichtere classificatie toegekend.
Een onverwacht succes
Hoewel recensenten verdeeld reageerden, bleek het publiek nieuwsgierig. De posters waren opvallend. Het onderwerp was origineel. Mond-tot-mondreclame deed de rest. Met zijn relatief lage budget groeide Squirm uit tot een winstgevende bioscoopfilm en bewees Jeff Lieberman dat ook een onafhankelijke horrorfilm een groot publiek kon bereiken.
Een blijvende cultstatus
Door de jaren heen groeide Squirm uit tot een vaste waarde binnen de culthorror. Blu-ray-uitgaven bevatten uitgebreide commentaren van Jeff Lieberman, interviews met cast en crew en de documentaire "Digging In: The Making of Squirm", waarin de totstandkoming van de film uitgebreid wordt besproken. Veel liefhebbers prijzen de film nog steeds om zijn:
- praktische effecten;
- sfeervolle fotografie;
- originele uitgangspunt;
- jonge Rick Baker-make-up;
- compromisloze jaren-zeventig-uitstraling.
Slotwoord
Bijna vijftig jaar na zijn première blijft Squirm een uniek voorbeeld van inventieve onafhankelijke horror. Waar moderne films vaak vertrouwen op digitale effecten, koos Jeff Lieberman voor echte locaties, praktische trucs en miljoenen levende wormen. Dat leverde niet alleen enkele onvergetelijke scènes op, maar ook een film die nog altijd wordt gekoesterd door liefhebbers van klassieke cult- en natuurhorror. De combinatie van een eenvoudig uitgangspunt, inventieve special effects en een opvallend authentieke sfeer maakt Squirm tot een blijvende klassieker binnen het horrorgenre.
%201976.png)

Geen opmerkingen:
Een reactie posten