Het verhaal: wie gelooft de waarschuwing?
Paul Newman speelt Hank Anderson, een ingenieur die op het eiland naar olie boort. Wanneer de druk bij zijn boorput abnormaal hoog oploopt en hij zwavel ruikt, vertrouwt hij de situatie niet. Tegelijk registreert een onderzoekspost ongewone vulkanische activiteit. Bob Spangler, een zakenman met belangen op het eiland, wil echter niet dat het nieuws de investeerders en hotelgasten verontrust. Daarbovenop ligt een persoonlijke geschiedenis. Kay Kirby, gespeeld door Jacqueline Bisset, heeft een relatie gehad met Hank. Vastgoedmagnaat Shelby Gilmore, de rol van William Holden, wil met haar trouwen. Zodra de vulkaan uitbarst, verliezen die verhoudingen hun vanzelfsprekende belang. Hank probeert mensen weg te krijgen van het hotel, terwijl Bob blijft volhouden dat zij daar veilig zijn. Een vloedgolf, neerstortende helikopters, rondvliegend vulkanisch gesteente en een gevaarlijke tocht over een beschadigde brug maken de evacuatie tot het middelpunt van de film. Dat is ook de kern van Allens rampenformule: de kijker leert een grote groep personages kennen voordat het gevaar hen dwingt te kiezen. Sommige mensen luisteren naar een waarschuwing; anderen denken eerst aan hun bezit, hun werk of iemand die ze niet willen achterlaten. Die lezing van de film is een interpretatie van de verhaallijn, geen uitspraak van de makers.
De acteurs en hun personages
Paul Newman geeft Hank de centrale actieheldenrol. Newman was in 1980 al lang een grote filmster, onder meer door The Hustler (1961), Hud (1963) en Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969). Hij had bovendien eerder in een productie van Irwin Allen gespeeld: The Towering Inferno uit 1974. In When Time Ran Out… is zijn personage degene die de signalen van de vulkaan serieus neemt en uiteindelijk een groep overlevenden door het getroffen landschap leidt.
Jacqueline Bisset speelt Kay Kirby, die zich tussen Hank en Shelby bevindt, maar tijdens de ramp zelf mee moet vluchten. Het publiek kende Bisset onder meer uit Bullitt (1968), Airport (1970) en The Deep (1977). Haar aanwezigheid verbindt hier de romantische verhaallijn met de grote rampenscènes.
William Holden speelt Shelby Gilmore, de rijke eigenaar achter het hotel. Holden had een loopbaan die veel verder terugging dan de rampenfilms: hij speelde in Billy Wilders Sunset Blvd. (1950) en won een Oscar voor zijn hoofdrol in Stalag 17 (1953). Net als Newman was hij ook te zien geweest in The Towering Inferno. Daardoor bracht When Time Ran Out… twee bekende gezichten uit een van Allens grootste successen opnieuw samen.
Rond hen staat een omvangrijke cast. James Franciscus speelt Bob Spangler, de man die de dreiging blijft onderschatten. Veronica Hamel is zijn vrouw Nikki en Barbara Carrera speelt Iolani, met wie Bob heimelijk een verhouding heeft. Edward Albert verschijnt als Brian. Een andere verhaallijn volgt Red Buttons als Francis Fendly, die achtervolgd wordt door rechercheur Tom Conti, gespeeld door Ernest Borgnine. Buttons en Borgnine hadden allebei al in Allens The Poseidon Adventure (1972) gespeeld.
Burgess Meredith krijgt als Rene Valdez een opvallend moment tijdens de oversteek van de beschadigde brug. Verder zijn onder anderen Valentina Cortese als Rose Valdez, Alex Karras als Tiny Baker, John Considine als Webster en Pat Morita als Sam te zien. De rolbezetting laat zien hoe sterk de film op herkenbare gezichten steunde: zelfs personages met een kleinere verhaallijn kregen een gevestigde acteur.
James Goldstone en Irwin Allen
De naam die boven het project hing, was die van Irwin Allen. Als producent had hij met The Poseidon Adventure en The Towering Inferno laten zien hoe je een ramp, spectaculaire effecten en een ensemble van sterren in één publieksfilm kon samenbrengen. Bij When Time Ran Out… was Allen de producent; James Goldstone was de regisseur. Dat onderscheid is belangrijk: de film wordt gemakkelijk met Allen vereenzelvigd, maar Goldstone leidde de regie. Goldstone had eerder de spannende attractiefilm Rollercoaster (1977) geregisseerd. Ook daar draaide het verhaal om een publiek dat zich op een ogenschijnlijk veilige ontspanningsplek bevindt terwijl een dreiging dichterbij komt. Na When Time Ran Out… regisseerde hij de televisiefilm Kent State, waarvoor hij in 1981 een Emmy won.
Hoe de film tot stand kwam
De ontstaansgeschiedenis is bijna een verhaal op zichzelf. De film is gebaseerd op The Day the World Ended, een boek uit 1969 van Gordon Thomas en Max Morgan-Witts. Dat boek behandelde de uitbarsting van de Mont Pelée op Martinique in 1902. Het ging om een werkelijke catastrofe: volgens de U.S. Geological Survey kwamen ongeveer 30.000 mensen om, vooral door razendsnel bewegende, gloeiend hete wolken van gas en vulkanisch materiaal. When Time Ran Out… is echter geen verfilming die de gebeurtenissen van 1902 nauwkeurig naspeelt. De uiteindelijke film verplaatst het verhaal naar een fictieve, eigentijdse rampensituatie. Aanvankelijk bestond er juist een plan voor een historische film, gesitueerd op Martinique. Daarvoor schreef Edward Anhalt een scenario. Allen koos vervolgens voor een hedendaagse setting en liet Nelson Gidding aan een nieuwe versie werken. Ook die versie werd terzijde gelegd. Het uiteindelijke scenario kreeg de namen Carl Foreman en Stirling Silliphant op de aftiteling. Silliphant had al ervaring met Allens grootschalige rampenfilms. Het project was al in 1975 aangekondigd onder de werktitel The Day the World Ended. In die vroege fase werden zelfs Henry Fonda, Charlton Heston, Yul Brynner en Jennifer Jones genoemd voor vier hoofdrollen. Dat was dus een aangekondigde bezetting, niet de cast van de film die uiteindelijk werd opgenomen. De geplande start in maart 1976 ging niet door. Volgens de productiegeschiedenis van het American Film Institute trok Twentieth Century-Fox zich terug toen de kosten te hoog opliepen; Warner Bros. nam de rechten later over. Het genoemde budget was inmiddels van ongeveer 15 miljoen naar 20 miljoen dollar gestegen. Met Goldstone als regisseur werd de opnameperiode uiteindelijk voor februari 1979 gepland, met 72 draaidagen. De camera’s begonnen volgens AFI op 8 of 9 februari op Hawaï te draaien. Zo lag er jaren tussen de eerste aankondigingen en de uiteindelijke bioscooprelease in 1980.
Opnames op Hawaï en effecten in de studio
Voor de buitenopnames gebruikte de productie het grote eiland Hawaï. Cast en ploeg filmden onder meer bij het Kona Surf Hotel en later bij het Naniloa Surf Hotel aan de Hilo-kant van het eiland. Hotelterreinen, wandelpaden, tennisbanen en golfbanen leverden herkenbare locaties voor het vakantieresort op. Daarnaast werd gefilmd in vulkanisch terrein, bij Kīlauea, Pepe Falls en in de regenwouden van het eiland. De productie verscheepte haar apparatuur en materialen in januari 1979 naar Hawaï. De grote ramp werd vervolgens met studiowerk aangevuld. Voor de vloedgolf liet men op Stage 15 van The Burbank Studios duizenden liters water via goten uit grote tanks stromen. Het was een praktische manier om een verwoestende watermassa te filmen in een tijd vóór digitale effecten zoals we die nu kennen. Ook tijdens de maandenlange nabewerking werden effecten voltooid. Op de aftiteling staan onder meer specialeffectsman L. B. Abbott, makers van optische effecten en fotograaf Stanley Cortez voor miniatuuropnames vermeld. De fotografie van de hoofdfilm was van Fred J. Koenekamp; Edward Biery en Freeman A. Davies verzorgden de montage. De muziek kwam van Lalo Schifrin en de kostuums waren van Paul Zastupnevich. Juist dat kostuumwerk leverde de film zijn enige Oscarnominatie op, bij de uitreiking van 1981. De prijs ging dat jaar naar Tess.
Een film op het einde van een tijdperk
When Time Ran Out… draagt alle herkenbare onderdelen van de klassieke rampenfilm: een grote sterrencast, een plaats waar veel verschillende levens samenkomen, waarschuwingen die te laat ernstig worden genomen en spectaculaire ontsnappingsscènes. Tegelijk laat zijn lange ontwikkelingsgeschiedenis zien hoe moeilijk het was om zo’n productie op schaal te maken. Tussen het oorspronkelijke plan over Martinique en de voltooide film veranderden de tijd, de locatie, het scenario, de studio en de aangekondigde cast. Voor een hedendaagse kijker zit de waarde van de film dan ook niet alleen in de vulkaan. Het is een kans om Newman, Bisset en Holden samen te zien in een laat voorbeeld van de groots opgezette rampenfilm van Irwin Allen. Achter het spektakel ligt bovendien een echt historisch vertrekpunt: de tragedie van Mont Pelée. De film vertelt een verzonnen verhaal, maar zijn ontstaan voert terug naar een ramp die in 1902 werkelijk tienduizenden levens kostte.










