JULES VERNE, HARRYHAUSEN EN EEN EILAND VOL WONDEREN
Mysterious Island uit 1961 behoort tot die avonturenfilms waarin alles samenkomt: Jules Verne, een geheimzinnig eiland, de Amerikaanse Burgeroorlog, Captain Nemo, de Nautilus en vooral de onvergetelijke stop-motionwezens van Ray Harryhausen. De film werd geregisseerd door Cy Endfield, geproduceerd door Charles H. Schneer en uitgebracht door Columbia Pictures. Het scenario van John Prebble, Daniel B. Ullman en Crane Wilbur was gebaseerd op Vernes roman L'Île mystérieuse uit 1874.
EEN BALLON NAAR HET ONBEKENDE
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog ontsnapt een groep gevangenen met een observatieballon. Een zware storm voert hen echter ver van huis en uiteindelijk belanden ze op een onbekend eiland. Aanvankelijk lijkt het een paradijs, maar al snel blijkt dat de natuur er letterlijk buiten haar normale proporties is gegroeid. De overlevenden krijgen te maken met een reusachtige krab, een enorme prehistorisch aandoende vogel en gigantische bijachtige insecten. Uiteindelijk ontdekken ze bovendien dat iemand hen vanuit de schaduw heeft geholpen: Captain Nemo, die met de Nautilus verborgen onder het eiland verblijft. De film neemt daarbij aanzienlijke vrijheden met Vernes roman en gebruikt de reuzenwezens vooral om van het verhaal een spectaculaire bioscoopfilm te maken.
MICHAEL CRAIG ALS CYRUS HARDING
De Britse acteur Michael Craig speelt Captain Cyrus Harding, de natuurlijke leider van de groep. Craig geeft Harding precies het soort rustige, mannelijke autoriteit dat in avonturenfilms uit deze periode zo belangrijk was. Hij was destijds verbonden aan de Rank Organisation en had zich al stevig gevestigd in de Britse cinema. Naast hem staat Gary Merrill als Gideon Spilitt, terwijl Percy Herbert Sergeant Pencroft speelt. Herbert moest voor zijn rol aan een overtuigend Amerikaans zuidelijk accent werken. Dan Jackson vertolkt Corporal Neb Nugent en de jonge Michael Callan, destijds onder contract bij Columbia, speelt Herbert Brown.
JOAN GREENWOOD EN DE VROUWEN OP HET EILAND
Joan Greenwood is Lady Mary Fairchild. Greenwood was onmiddellijk herkenbaar aan haar opvallend lage, karakteristieke stem en behoorde al jaren tot de bekende Britse filmactrices. Naast haar speelt Beth Rogan haar nicht Elena Fairchild. Hun personages zijn voor de film toegevoegd en behoren niet op dezelfde manier tot Vernes oorspronkelijke groep schipbreukelingen. Greenwood brengt iets bijzonders in de film: tussen alle monsters, vulkanen en avonturen blijft haar Lady Mary opvallend waardig en droogkomisch. Michael Callans Herbert vormt ondertussen samen met Elena het jongere romantische element.
HERBERT LOM – EEN PRACHTIGE CAPTAIN NEMO
Een van de sterkste verschijningen komt pas later: Herbert Lom als Captain Nemo. Met zijn witte haar, baard en statige kostuum krijgt Nemo bijna iets vorstelijks. Het is geen simpele schurk. Hij is een briljante maar geïsoleerde man die probeert de wetenschap te gebruiken om de mensheid te helpen. Daarmee verbindt Mysterious Island zich rechtstreeks met Vernes Twenty Thousand Leagues Under the Seas. In de roman The Mysterious Island blijkt Nemo eveneens de geheimzinnige weldoener van de gestrande mannen.
RAY HARRYHAUSEN – DE MAN DIE DE MONSTERS LEVEN GAF
Maar voor veel liefhebbers is de werkelijke ster van de film Ray Harryhausen. Harryhausen creëerde de fantastische wezens met zijn verfijnde vorm van stop-motionfotografie, vaak aangeduid als Dynamation. De acteurs werden gefilmd in echte decors en landschappen, waarna zorgvuldig geanimeerde modellen beeld voor beeld met de live-actionbeelden werden gecombineerd. Een beweging die op het scherm slechts enkele seconden duurde, kon daardoor enorm veel werk vragen. Bijzonder is de reuzenkrab. Voor het model werd volgens Harryhausen-bronnen een echte krab gebruikt die werd geprepareerd en vervolgens van beweegbare gewrichten werd voorzien. Daardoor bezit het dier een realisme dat met een volledig gebeeldhouwd model moeilijker te bereiken zou zijn geweest. De film bevat daarnaast de enorme vogel en de vliegende reuzeninsecten. Juist deze ontmoetingen maakten Mysterious Island tot een echte Harryhausen-film. Volgens documentatie was het oorspronkelijke concept zelfs minder op monsters gericht; de fantastische dieren werden een essentieel onderdeel om het avontuur spectaculairder te maken.
HOE DE FILM WERD GEMAAKT
De opnamen begonnen in juni 1960 en liepen die zomer door. Er werd zowel in Engeland als in Spanje gewerkt. De strandscènes werden onder meer opgenomen aan Sa Conca aan de Costa Brava, terwijl onderwaterscènes bij Benidorm werden gemaakt. De ballonontsnapping gebruikte locaties in Shepperton en de interieurs werden gebouwd in Shepperton Studios. Dat verklaart ook waarom het eiland zo overtuigend oogt. Het is niet uitsluitend een studiowereld: echte rotskusten, stranden en waterpartijen worden vermengd met sets, miniaturen, matte-effecten en Harryhausens animatie. Cameraman Wilkie Cooper moest ervoor zorgen dat al die afzonderlijk vervaardigde elementen uiteindelijk als één wereld aanvoelden. Producent Charles H. Schneer was hierbij van groot belang. Hij en Harryhausen vormden jarenlang een succesvol duo. Mysterious Island was opnieuw een productie waarin Schneer de praktische filmproductie leidde en Harryhausen de fantastische wereld mogelijk maakte.
DE MUZIEK VAN BERNARD HERRMANN
En dan is er nog Bernard Herrmann. Zijn krachtige orkestmuziek geeft de film een grandeur die veel groter klinkt dan het beeld alleen. Herrmann had eerder al muziek geschreven voor Harryhausen-Schneer-producties als The 7th Voyage of Sinbad en The 3 Worlds of Gulliver. Voor Mysterious Island werd de muziek uitgevoerd door het London Symphony Orchestra. Bij de reuzenwezens gebruikt Herrmann zware, dreigende orkestklanken; tijdens de ontdekking van het eiland wordt de muziek juist geheimzinniger. Daardoor worden Harryhausens creaturen niet alleen zichtbaar — door Herrmanns muziek lijken ze werkelijk gewicht en gevaar te krijgen.
EEN KLASSIEKER DIE ZIJN CHARME BEHOUDT
Mysterious Island verscheen eind 1961. Meer dan zestig jaar later zijn de technieken natuurlijk zichtbaar, maar juist daarin ligt tegenwoordig een groot deel van zijn charme. Geen computer berekende de beweging van de krab of de vogel. Een kunstenaar moest het model telkens een fractie verplaatsen, fotograferen en opnieuw verplaatsen. Het resultaat is een film waarin je het handwerk nog kunt voelen. Michael Craig geeft het avontuur zijn held, Joan Greenwood zijn klasse, Herbert Lom zijn mysterieuze Nemo, Cy Endfield zijn tempo, Bernard Herrmann zijn indrukwekkende geluid — maar Ray Harryhausen gaf het eiland zijn monsters en daarmee zijn onsterfelijkheid. Mysterious Island is daardoor veel meer dan een oude monsterfilm. Het is een prachtig overblijfsel uit een tijd waarin filmmakers met miniaturen, modellen, verf, echte landschappen en eindeloos geduld een compleet verloren eiland konden bouwen. Een echte Jules Verne-wereld — en tegelijk onmiskenbaar de wereld van Ray Harryhausen.


Geen opmerkingen:
Een reactie posten