In 1982 bracht regisseur Wes Craven een film naar de bioscoop die moeilijk in één genre onder te brengen was. Swamp Thing was tegelijk een monsterfilm, sciencefictionverhaal, avonturenfilm, romantisch sprookje en een vroege verfilming van een DC Comics-personage. De film was gebaseerd op Swamp Thing, het personage dat schrijver Len Wein en tekenaar Bernie Wrightson in 1971 voor DC Comics hadden gecreëerd. Producenten Michael E. Uslan en Benjamin Melniker brachten het materiaal naar het witte doek. Craven schreef zelf het scenario en nam ook de regie voor zijn rekening. De Amerikaanse première volgde op 19 februari 1982. De film duurt ongeveer 91 minuten en werd gemaakt voor een relatief bescheiden budget dat destijds rond 2,5 miljoen dollar werd geraamd.
VAN HORROR NAAR EEN STRIPHELD
Voor Wes Craven was Swamp Thing een opvallende stap. Hij had zijn naam vooral gevestigd met harde en soms schokkende horrorfilms zoals The Last House on the Left en The Hills Have Eyes. Hier kreeg hij de kans een veel fantasierijker verhaal te vertellen. Craven behield zijn donkere sfeer, maar vermengde die met actie, humor, romantiek en het gevoel van de oude monsterfilms. Het resultaat voelt daardoor vandaag nog typisch begin jaren tachtig: geen computerbeelden, maar echte locaties, stuntwerk, rubberen monsterpakken, rook, modder, vuur en acteurs die daadwerkelijk door het moeras moesten ploeteren.
Het verhaal draait rond wetenschapper Dr. Alec Holland, gespeeld door Ray Wise. Holland werkt samen met zijn zus Linda aan een geheim biologisch experiment. Hij probeert een formule te ontwikkelen waarmee plantaardig leven zelfs onder extreme omstandigheden kan overleven. Dat onderzoek trekt echter de aandacht van de meedogenloze Dr. Anton Arcane, die de ontdekking voor zijn eigen doeleinden wil gebruiken. Wanneer Arcane en zijn gewapende mannen het laboratorium aanvallen, komt Holland met zijn chemicaliën in aanraking, vat vuur en verdwijnt in het moeras. Iedereen denkt dat hij gestorven is. Maar uit het donkere water keert iets terug: een reusachtig wezen dat gedeeltelijk mens en gedeeltelijk plant is geworden — Swamp Thing.
ADRIENNE BARBEAU – ALICE CABLE
De vrouwelijke hoofdrol werd gespeeld door Adrienne Barbeau, die Alice Cable vertolkt. Barbeau was tegen het begin van de jaren tachtig al een bekende verschijning. Ze had een succesvolle carrière op toneel en televisie achter de rug en groeide rond deze periode uit tot een van de herkenbare gezichten van de Amerikaanse horror- en fantasyfilm. Ze was onder meer te zien in John Carpenters The Fog en zou ook verschijnen in Escape from New York en George A. Romero's Creepshow. In Swamp Thing is Alice veel meer dan alleen de klassieke vrouw die door het monster moet worden gered. Ze wordt midden in het geweld rond Hollands experiment getrokken en ontdekt geleidelijk dat achter het afschrikwekkende uiterlijk van Swamp Thing nog altijd de geest en gevoelens van Alec Holland schuilgaan. Daardoor krijgt de film iets tragisch en romantisch: Alice leert het wezen niet alleen te vertrouwen, maar begint ook de mens te herkennen die erin opgesloten zit. Barbeau moest voor de opnamen bovendien behoorlijk wat fysiek werk verrichten: rennen, zwemmen, varen en zich door de hete, vochtige moerasomgeving bewegen. De opnamen waren verre van comfortabel.
RAY WISE – DE MENS ACHTER HET MONSTER
De menselijke Alec Holland wordt gespeeld door Ray Wise, die later een lange en bijzonder herkenbare carrière in film en televisie zou uitbouwen. Voor veel latere kijkers werd Wise vooral bekend door zijn rol als Leland Palmer in Twin Peaks. In Swamp Thing zien we hem nog als een relatief jonge acteur. Hij geeft Holland een vriendelijke, intelligente en enigszins romantische uitstraling. Dat is belangrijk, want zodra Holland verandert, neemt een andere acteur het lichamelijke werk volledig over. En daar verschijnt de man zonder wie deze film nauwelijks dezelfde charme zou hebben gehad: Dick Durock.
DICK DUROCK – DE MAN IN SWAMP THING
Dick Durock speelde Swamp Thing nadat Alec Holland zijn menselijke gedaante verloren heeft. Durock was geen klassieke Hollywood-hoofdrolspeler. Hij was een imposante acteur en vooral een ervaren stuntman, met een lichaamsbouw die hem bijzonder geschikt maakte voor fysiek zware rollen. In Swamp Thing zat zijn gezicht grotendeels verborgen onder de make-up en het monsterkostuum, waardoor hij zijn personage vooral via houding, bewegingen en lichaamstaal moest spelen. De officiële castvermeldingen maken dan ook duidelijk onderscheid: Ray Wise is Alec Holland en Dick Durock is Swamp Thing. Dat werk was veel zwaarder dan het op het scherm lijkt. Durock moest in een dik, zwaar rubberachtig pak door water, modder en moerasvegetatie bewegen. De film werd bovendien opgenomen tijdens warm en zeer vochtig weer. Latere Swamp Thing-acteur Derek Mears sprak met groot respect over wat Durock destijds lichamelijk moest doorstaan en beschreef het oorspronkelijke kostuum als een dik soort wetsuit. Durock slaagde er ondanks die beperkingen in Swamp Thing iets menselijks te geven. Het wezen loopt niet eenvoudig rond als een gedachteloos monster. Hij kijkt, twijfelt, beschermt Alice en draagt nog steeds de herinneringen en gevoelens van Alec Holland met zich mee. Juist daardoor werd Durocks vertolking zo belangrijk. Onder lagen rubber, modder en groen materiaal moest hij zonder veel gezichtsuitdrukking duidelijk maken dat Swamp Thing eigenlijk nog steeds een mens was. Durock zou uiteindelijk sterk met het personage verbonden blijven. Hij keerde terug als het wezen in The Return of Swamp Thing uit 1989 en speelde Swamp Thing vervolgens opnieuw in de televisieserie uit de jaren negentig. Voor een hele generatie bleef zijn grote gestalte daardoor hét klassieke beeld van de levende moerasman.
LOUIS JOURDAN – DE ELEGANTE SLECHTERIK
Tegenover het monster stond de Frans-Amerikaanse filmster Louis Jourdan als Dr. Anton Arcane. Jourdan vertegenwoordigde een heel andere generatie Hollywood. Hij was al sinds de jaren veertig actief en stond bekend om zijn elegante, aristocratische uitstraling. Die verfijning maakt Arcane juist interessant. Hij is geen schreeuwende, primitieve schurk, maar een beschaafde en intelligente man die achter zijn charme een enorme machtswellust verbergt. Jourdan speelt Arcane bijna alsof hij in een klassieke avonturenfilm staat. Zijn rustige stem, nette kleding en beheerste houding vormen een sterk contrast met het vuile, vochtige moeras en met Swamp Thing zelf. Uiteindelijk experimenteert ook Arcane met Hollands formule, met monsterlijke gevolgen. Jourdan keerde eveneens terug voor The Return of Swamp Thing in 1989.
DAVID HESS EN NICHOLAS WORTH
Voor horrorliefhebbers was ook David Hess een bekende naam. Hess speelt Arcane's gewelddadige handlanger Ferret. Wes Craven kende hem natuurlijk uitstekend: Hess had de beruchte Krug gespeeld in Cravens The Last House on the Left. Zijn aanwezigheid gaf Swamp Thing een kleine verbinding met Cravens vroegere, veel hardere horrorwerk. Nicholas Worth speelt Bruno, eveneens een van Arcane's mannen. Worth was met zijn forse lichaamsbouw bij uitstek geschikt voor intimiderende rollen. Zijn personage krijgt bovendien een van de merkwaardigste momenten van de film wanneer de experimentele formule op hem wordt uitgeprobeerd. De film laat hier duidelijk zien dat Craven zichzelf niet altijd bloedserieus nam; tussen de dreiging zit regelmatig bizarre, bijna stripachtige humor.
HET ECHTE MOERAS ALS FILMDECOR
Een van de grootste troeven van Swamp Thing is dat het moeras niet uit een computer kwam en grotendeels evenmin in een studio werd nagebouwd. De productie zocht aanvankelijk naar locaties in onder meer Florida, Louisiana en Georgia, maar koos uiteindelijk voor South Carolina. Een belangrijk deel werd gefilmd rond Cypress Gardens bij Moncks Corner, terwijl ook historische gebouwen in Charleston werden gebruikt. Onder meer Hibernian Hall, de Exchange Building-jail, Magnolia Plantation and Gardens en de Aiken-Rhett House worden in historische productiegegevens met de film verbonden. Dat leverde de film zijn prachtige atmosfeer op: donker water, echte bomen, wortels, mistige oevers en dicht groen. Maar voor de mensen die er moesten werken was die romantische moerassfeer veel minder aangenaam. De omstandigheden waren soms ronduit ellendig. Wes Craven herinnerde zich later een uitzonderlijk hete zomer met een zeer hoge luchtvochtigheid. Er was bovendien een plaag van zwarte rupsen die in groepen uit de bomen konden vallen en steken. Ook slangen en andere dieren vormden een probleem. Craven vertelde later zelfs dat er overal alligators aanwezig waren. Vooral voor Dick Durock en Ben Bates, die het Arcane-monster speelde, waren die omstandigheden zwaar omdat zij grote rubberen kostuums droegen. Volgens een latere historische bespreking van de productie werd de hitte in zo'n pak zelfs zo zwaar dat Bates tijdens een scène flauwviel. Er waren nog vreemdere problemen. Volgens productiegegevens die door het AFI Catalog werden verzameld, tastten stoffen uit de cipressen het materiaal van sommige kostuums aan. De kleding moest daarom worden behandeld om ze tijdens de opnamen te beschermen. De ploeg kreeg daarnaast te maken met insecten en slangen. Zelfs een laboratoriumdecor leverde moeilijkheden op: het bleek niet eenvoudig uit elkaar te halen en moest uiteindelijk worden doorgezaagd en elders opnieuw opgebouwd. Het zijn precies zulke praktische problemen die laten zien hoe anders een monsterfilm in 1981 werd gemaakt.
GEEN CGI – MAAR RUBBER, MODDER EN STUNTWERK
Dat is misschien wel het mooiste aan Swamp Thing wanneer we de film vandaag opnieuw bekijken. Wat we zien, bevond zich werkelijk voor de camera. Swamp Thing was een acteur in een fysiek kostuum. Wanneer iemand door het water liep, stond hij daadwerkelijk in dat water. Wanneer stuntmensen vielen, sprongen of vochten, moest dat voor de camera worden uitgevoerd. Het laboratorium was een decor en explosies en vuur werden praktisch gerealiseerd. Naar moderne maatstaven verraadt het Swamp Thing-pak soms duidelijk zijn rubberen oorsprong. Maar tegelijkertijd bezit het iets wat digitale effecten moeilijk kunnen nabootsen: gewicht en aanwezigheid. Wanneer Durock Alice Cable optilt, staat daar werkelijk een enorme man in een monsterpak die een actrice in zijn armen draagt. Wanneer hij door het water stapt, reageert het water daadwerkelijk op zijn lichaam. Modder blijft aan hem hangen en licht valt werkelijk op het natte kostuum. Ook cameraman Robbie Greenberg speelde daarbij een belangrijke rol. De combinatie van echte locaties, water, tegenlicht en dichtbegroeide achtergronden geeft de film regelmatig een bijna sprookjesachtige uitstraling. De muziek werd geschreven door Harry Manfredini, vooral bekend door zijn werk voor de Friday the 13th-films. De montage was van Richard Bracken.
EEN DC-FILM UIT EEN HEEL ANDERE TIJD
Vandaag verschijnen superheldenfilms als gigantische producties met enorme budgetten en digitale effecten. Swamp Thing komt uit een compleet andere wereld. Producent Michael E. Uslan was afkomstig uit de wereld rond DC Comics en ontwikkelde samen met voormalig MGM-bestuurder Benjamin Melniker de verfilming. Volgens het AFI was dit Uslans eerste speelfilm als producent. In oktober 1980 werd bekendgemaakt dat Wes Craven de film zou schrijven en regisseren. De geplande opnamen werden uiteindelijk verschoven en de principal photography begon op 27 april 1981. Craven nam daarbij de vrijheid om het stripverhaal aan te passen. Zo werd Linda Holland in de film de zus van Alec, terwijl de relaties in de oorspronkelijke strip anders lagen. Daardoor kon de film sterker inzetten op de romantische band tussen Alec/Swamp Thing en Alice Cable. Het is een goed voorbeeld van hoe Craven niet simpelweg een stripverhaal kopieerde, maar probeerde er een zelfstandig filmverhaal van te maken.
EEN MONSTER MET EEN MENSELIJK HART
Onder alle actie en monsters zit uiteindelijk een verrassend eenvoudig thema. Alec Holland verliest vrijwel alles wat hem menselijk maakt: zijn gezicht, zijn lichaam en zijn normale bestaan. Toch blijven zijn herinneringen, intelligentie en gevoelens bestaan. Zijn uiterlijk is monsterlijk geworden, maar zijn menselijkheid niet. Daarom is Swamp Thing eigenlijk evenveel een tragisch liefdesverhaal als een monsterfilm. Alice moet leren voorbij het uiterlijk van het wezen te kijken. Arcane vormt precies het tegenovergestelde: uiterlijk blijft hij lange tijd de elegante, gecultiveerde mens, terwijl vanbinnen het echte monster schuilt. Dat contrast geeft de film, ondanks zijn soms goedkope effecten en stripachtige humor, een hart.
DE ERFENIS VAN SWAMP THING
Swamp Thing werd geen gigantische Hollywoodproductie, maar de film verdween nooit. Hij kreeg een tweede leven via televisie, kabel en homevideo en in 1989 verscheen The Return of Swamp Thing. Dick Durock kroop opnieuw in het pak en Louis Jourdan keerde terug als Arcane. Daarna volgde een televisieserie waarin Durock opnieuw de titelrol speelde. Voor Wes Craven was de film uiteindelijk een merkwaardige maar belangrijke halte in zijn carrière. Enkele jaren later zou hij met A Nightmare on Elm Street en Freddy Krueger definitief tot de grote namen van de moderne horror behoren. Swamp Thing laat echter een andere Craven zien: een regisseur die met een klein budget een ouderwetse avonturen- en monsterfilm probeerde te maken, maar daar tegelijkertijd romantiek, horror en een vleugje tragiek in stopte. En midden in dat alles stond Dick Durock — urenlang opgesloten in een zwaar groen pak, omringd door hitte, vocht, insecten, modder en moeraswater. Zijn gezicht was nauwelijks zichtbaar, maar zijn gestalte bepaalde het beeld van de film. Meer dan veertig jaar later heeft juist die tastbare eenvoud nog altijd charme. Swamp Thing uit 1982 is daarom een prachtig overblijfsel uit een tijd waarin een filmmonster nog werkelijk voor de camera moest staan. Geen digitale huid, geen computergegenereerd moeras en geen perfecte effecten. Wel een echte man in een zwaar kostuum, een echte actrice in zijn armen, echte bomen en donker water rondom hen — en Wes Craven achter de camera. Misschien is het juist die onvolmaaktheid die de film vandaag zo nostalgisch maakt. Een duister sprookje uit 1982, geboren tussen rubber, rook, modder en moeraswater, waarin achter het gezicht van een monster nog altijd het hart van een mens bleef kloppen.



Geen opmerkingen:
Een reactie posten