TERREUR BOVEN NEW YORK
In 1982 verscheen met Q – The Winged Serpent een van die merkwaardige monsterfilms die onmogelijk met een andere film te verwarren zijn. Regisseur, scenarist en producent Larry Cohen nam het klassieke gegeven van een reusachtig monster, plaatste het midden in het moderne New York en vermengde horror, misdaad, zwarte humor en oude Azteekse mythologie. Het resultaat werd geen gladde Hollywoodproductie, maar een rauwe en eigenzinnige stadsfilm waarin New York bijna even belangrijk is als het monster zelf. De film duurt ongeveer 93 minuten en werd gedragen door een opmerkelijk sterke bezetting met Michael Moriarty, David Carradine, Candy Clark en Richard Roundtree.
Het verhaal draait rond een enorm gevleugeld reptiel dat boven Manhattan verschijnt. Het wezen wordt verbonden met Quetzalcoatl, de gevederde slang uit de Meso-Amerikaanse mythologie. Hoog boven de straten heeft het monster zijn nest gemaakt in de top van het beroemde Chrysler Building. Van daaruit vliegt het over New York en grijpt het nietsvermoedende slachtoffers van daken en hoge gebouwen. Tegelijk onderzoekt de politie een reeks vreemde rituele moorden die eveneens met een Azteekse cultus verband lijken te houden. Cohen laat die twee verhalen langzaam in elkaar overvloeien.
De echte spil van de film is echter niet het monster, maar Jimmy Quinn, schitterend en nerveus gespeeld door Michael Moriarty. Quinn is een kleine crimineel en mislukt muzikant die tijdens zijn vlucht voor de politie toevallig in de hoogste gedeelten van het Chrysler Building terechtkomt. Daar ontdekt hij het nest en een gigantisch ei. In plaats van onmiddellijk naar de politie te stappen, beseft Jimmy dat zijn ontdekking misschien de enige kans van zijn leven is om eindelijk belangrijk te worden. Hij probeert zijn kennis aan de stad te verkopen en verandert zo van een onbeduidende kleine gangster in de man die heel New York nodig heeft. Dat maakt Q veel meer dan alleen een monsterfilm. Jimmy is laf, sluw, onzeker, grappig, hebzuchtig en soms bijna tragisch. Moriarty maakt van hem een mens van vlees en bloed.
Michael Moriarty was voor deze rol een bijzondere keuze. Hij was een geschoolde acteur met een sterke theaterachtergrond en had al naam gemaakt in ernstige dramatische producties. Cohen ontdekte tijdens het maken van Q bovendien dat Moriarty zelf muziek schreef en piano speelde. Jimmy was oorspronkelijk niet op dezelfde manier als mislukte pianist uitgewerkt. Cohen besloot dat talent van Moriarty in de film te gebruiken en schreef onder andere de scène waarin Jimmy auditie doet als pianist. Daardoor kreeg het personage nog meer diepgang. Moriarty zou later opnieuw belangrijk worden voor Cohen en speelde onder meer in The Stuff uit 1985.
Daarnaast staat David Carradine als rechercheur Shepard. Carradine was toen natuurlijk al een bekend gezicht. Hij was de zoon van acteur John Carradine en had vooral grote bekendheid verworven als Kwai Chang Caine in de televisieserie Kung Fu. Hij bezat een opvallende, rustige aanwezigheid die bijzonder goed werkte tegenover de zenuwachtige Moriarty. In Q speelt hij Shepard relatief beheerst: een politieman die eerst geconfronteerd wordt met schijnbaar onverklaarbare moorden en vervolgens moet aanvaarden dat er werkelijk een gigantisch vliegend wezen boven zijn stad rondvliegt. Carradine hoefde hier geen klassieke actieheld te spelen. Zijn kalme manier van acteren geeft de fantastische gebeurtenissen juist een zekere geloofwaardigheid.
Richard Roundtree speelt politieman Powell. Roundtree was sinds Shaft uit 1971 een icoon van de Amerikaanse misdaadfilm geworden. Zijn aanwezigheid geeft Q iets van de harde New Yorkse politiefilms uit de jaren zeventig. Samen met Carradine vormt hij een nuchter politieduo tegenover alle krankzinnigheid die zich boven hun hoofden afspeelt. Candy Clark, bekend geworden door onder andere American Graffiti, speelt Joan, de vriendin van Jimmy. Zij vertegenwoordigt in zekere zin het gewone leven dat Jimmy telkens weer door zijn eigen zwakheden en plannen dreigt kwijt te raken. De combinatie van Moriarty, Carradine, Roundtree en Clark is een belangrijke reden waarom de film ondanks zijn bizarre uitgangspunt overeind blijft.
Achter de camera was Larry Cohen werkelijk de motor van het project: hij schreef, regisseerde én produceerde de film. Cohen hield ervan om New York als een enorme natuurlijke filmstudio te gebruiken. Hij wilde echte straten en echte gebouwen in plaats van keurige studioreconstructies. Het idee voor Q ontstond volgens Cohen mede uit zijn fascinatie voor het Chrysler Building. Hij vond dat het gebouw eigenlijk zijn eigen monsterfilm verdiende. De metalen ornamenten en vogelachtige vormen van de art-deco-toren maakten het volgens hem de perfecte nestplaats voor een reusachtig vliegend wezen. In het oorspronkelijke scenario stond zelfs alleen maar een wolkenkrabber vermeld; Cohen besloot later dat het absoluut het Chrysler Building moest worden.
Het verkrijgen van toestemming was niet eenvoudig. Cohen vertelde later dat hij herhaaldelijk terugging nadat men hem aanvankelijk had geweigerd. Uiteindelijk mocht de productie er toch filmen. En dit waren geen comfortabele studioscènes. Cast en crew gingen werkelijk naar de bovenste gedeelten van de toren. Volgens Cohen bevonden ze zich daar ongeveer 88 verdiepingen boven de straat, tussen nauwe ladders en open gedeelten zonder de beveiliging die men bij een moderne filmproductie zou verwachten. Camera's, verlichting en andere apparatuur moesten naar boven worden gebracht. Cohen herinnerde zich later hoe gevaarlijk het was: een verkeerde beweging kon daar bijzonder ernstige gevolgen hebben.
Ook David Carradine ging daadwerkelijk naar boven. Cohen vertelde later met grote trots dat de acteurs werkelijk in de top van het gebouw stonden en dat er voor de actiescènes met wapens werd gewerkt op een manier die tegenwoordig door de veiligheidsmaatregelen in New York vrijwel ondenkbaar zou zijn. Cohen noemde Q zelfs een van zijn favoriete films om te maken, juist vanwege die krankzinnige ervaring boven op het Chrysler Building.
Het monster zelf werd niet met moderne computereffecten gemaakt – CGI bestond voor dit soort werk uiteraard nog niet. Voor de vliegende slang werden stop-motioneffecten gebruikt, waarbij een model telkens een fractie werd verplaatst en beeld voor beeld werd gefotografeerd. Onder anderen David Allen en Randall William Cook werkten aan de effecten. Tegenwoordig ziet men onmiddellijk dat het om klassieke stop-motion gaat, maar precies dat geeft Q zijn charme. Het monster heeft iets van de grote fantastische creaturen uit de films van Ray Harryhausen: soms wat schokkerig bewegend, maar tastbaar en dreigend, alsof er werkelijk een fysiek wezen boven de miniatuur- en stadsbeelden zweeft.
De productie beschikte niet over de gigantische middelen van een grote studiofilm. Het opgegeven budget lag rond 1,1 miljoen dollar, waardoor Cohen voortdurend inventief moest zijn. In plaats van dure decors te bouwen, gebruikte hij New York zelf. Dat is uiteindelijk een van de grootste kwaliteiten van de film geworden. Het Chrysler Building, de daken, de straten en de skyline zijn geen steriele achtergrond. Je voelt het New York van het begin van de jaren tachtig. Cohen maakte van een financiële beperking een stijl.
Zelfs de openingsscène maakte slim gebruik van een echte locatie. Daar wordt een glazenwasser hoog boven de stad het slachtoffer van het monster. Voor de buitenopnamen werd het Empire State Building gebruikt. Volgens productie-anekdotes was de glazenwasser die we zien zelfs daadwerkelijk een glazenwasser van het gebouw. Zulke details zijn typisch voor Cohen: echte mensen, echte locaties en vervolgens een volkomen fantastische gebeurtenis ertussen plaatsen.
De fotografie was van Fred Murphy, de montage van Armond Lebowitz en de muziek werd gecomponeerd door Robert O. Ragland. Zij hielpen Cohen een film te maken die voortdurend balanceert tussen politiefilm, horror en monsteravontuur. De gewelddadige aanvallen van Q worden bovendien niet al te netjes gehouden. Mensen worden van daken gegrepen, lichaamsdelen vallen naar beneden en Cohen gebruikt geregeld bloederige effecten. Toch wordt Q nooit uitsluitend een gorefilm. Er zit te veel humor en menselijkheid in, vooral dankzij Jimmy Quinn.
Juist daarin schuilt de bijzondere kracht van Q – The Winged Serpent. Op papier lijkt het bijna pure B-film: een Azteekse vliegende slang nestelt zich boven op het Chrysler Building en eet New Yorkers op. Maar midden in dat fantastische verhaal staat een verrassend sterke karakterrol van Michael Moriarty. Het ene ogenblik kijken we naar een ouderwetse monsterfilm, even later naar een misdaaddrama over een kleine man die eindelijk macht denkt te hebben over iedereen die hem zijn hele leven heeft genegeerd.
De oorspronkelijke filmposter paste perfect bij die sfeer. De beroemde fantasiekunstenaar Boris Vallejo schilderde het monster voor de affiche als een imposant gevleugeld wezen boven Manhattan. Het is precies het soort beeld dat bij Q hoort: groot, kleurrijk, dreigend en zonder schaamte sensationeel.
Meer dan veertig jaar later blijft Q – The Winged Serpent daarom een heerlijke herinnering aan een ander soort genrefilm. Een tijd waarin een eigenzinnige regisseur met een beperkt budget, een paar uitstekende acteurs, een stop-motionmonster en vooral heel veel lef een film kon maken boven de echte straten van New York. Larry Cohen maakte geen perfecte monsterfilm – hij maakte een film met karakter. Michael Moriarty geeft hem zijn menselijke hart, David Carradine en Richard Roundtree geven hem de sfeer van een harde New Yorkse politiefilm en hoog boven hen allen waakt Q, de gevleugelde slang, vanuit de schitterende art-deco-top van het Chrysler Building. Een vreemde, bloederige en onvergetelijke cultfilm uit 1982, gemaakt zoals alleen Larry Cohen dat kon.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten