Een nachtmerrie tussen misdaad, waanzin en Italiaanse giallo
Death Falls Lightly is de internationale titel van de Italiaanse thriller La morte scende leggera, geregisseerd door Leopoldo Savona. Het is een vrij zeldzame en eigenzinnige giallo die misdaad, psychologische horror en een bijna bovennatuurlijke sfeer met elkaar vermengt. De film werd rond 1971 vervaardigd en draagt doorgaans het productiejaar 1972, al vermelden sommige Italiaanse bronnen dat hij pas later ruimer werd uitgebracht. Producent was Giuseppe Sanna voor de kleine maatschappij Agata Film. Cinematografo vermeldt een speelduur van ongeveer negentig minuten; verschillende latere uitgaven duren tussen circa 85 en 102 minuten, waarschijnlijk door verschillende montage- en distributieversies. De oorspronkelijke titel zou volgens het Italiaanse filmtijdschrift Nocturno aanvankelijk La morte scende leggera… come un ragno hebben geluid: “De dood daalt licht neer… als een spin.” Het laatste gedeelte werd uiteindelijk geschrapt, maar de metafoor past uitstekend bij het verhaal: rond de hoofdfiguur wordt langzaam een web van angst, bedrog en moord geweven.
Het verhaal
OGiorgio Darica, gespeeld door Stelio Candelli, is een welgestelde maar corrupte zakenman die betrokken is bij drugshandel. Wanneer hij thuiskomt, vindt hij zijn vrouw Adele op gruwelijke wijze vermoord. Hij kan de politie geen bruikbaar alibi geven zonder zijn criminele activiteiten en invloedrijke contacten te onthullen. Op advies van zijn advocaat Savara vlucht Giorgio samen met zijn maîtresse Liz naar een verlaten hotel buiten Rome. De veilige schuilplaats verandert al snel in een nachtmerrie. Giorgio hoort vreemde geluiden, ziet mensen plotseling verschijnen en wordt geconfronteerd met raadselachtige moorden. Terwijl zijn angst groeit, vervaagt de grens tussen werkelijkheid, hallucinatie en bovennatuurlijke dreiging. De film houdt de waarheid tot het einde verborgen.
De stijl van de film
Hoewel Death Falls Lightly meestal als een giallo wordt omschreven, wijkt hij af van de bekendere films van Dario Argento, Sergio Martino en Mario Bava. Er is geen opvallende gemaskerde moordenaar met zwarte handschoenen die volgens een vast patroon slachtoffers achtervolgt. De film concentreert zich vooral op de geestelijke ontreddering van Giorgio. Het afgelegen hotel is daarbij bijna een personage op zichzelf. De gangen, gesloten kamers, lege zalen en donkere hoeken vormen een doolhof waaruit Giorgio nauwelijks kan ontsnappen. De eerder kale en grauwe inrichting geeft de film een sombere, oncomfortabele sfeer. Het hotel is geen romantisch gotisch kasteel, maar een verlaten gebouw dat koud en werkelijk aanvoelt.
Savona gebruikt verschillende elementen die kenmerkend zijn voor de Italiaanse genrecinema van het begin van de jaren zeventig:
- een hoofdpersonage met een twijfelachtige moraal;
- erotiek die verbonden wordt met gevaar en verraad;
- een geïsoleerde locatie;
- psychologische verwarring en hallucinaties;
- misleidende aanwijzingen;
- schijnbaar bovennatuurlijke gebeurtenissen;
- een rationele, maar eveneens macabere ontknoping.
De film raakt ook aan de Italiaanse misdaadfilm, de zogenaamde poliziottesco. Giorgio is geen onschuldige amateurdetective, maar iemand die zelf deel uitmaakt van een corrupte wereld. Zijn angst komt niet alleen voort uit de moorden in het hotel. Hij weet dat zijn eigen verleden hem ieder ogenblik kan inhalen.
Het maken van de film
Over de dagelijkse draaiperiode – interviews op de set, exacte draaidagen of afzonderlijke productiebudgetten – is helaas vrijwel niets bewaard of openbaar gemaakt. Daarom moet men voorzichtig zijn met sensationele verhalen over de opnamen. Wat wel kan worden gereconstrueerd, is de productieomgeving waarin de film ontstond. La morte scende leggera werd vervaardigd door Agata Film, de kleine productiemaatschappij van Giuseppe Sanna. Volgens een onderzoek van Nocturno ontwikkelde Agata Film in een korte periode drie films van Leopoldo Savona: La morte scende leggera, de gotische horrorfilm Byleth – Il demone dell’incesto en de western Posate le pistole, reverendo. Deze producties werden in enkele maanden tijd voorbereid, ruwweg van het midden tot het einde van 1971. Dat verklaart waarschijnlijk het economische karakter van de film. Een groot gedeelte van het verhaal speelt zich af in en rond één hotel. Met een beperkt aantal locaties kon men goedkoop en snel werken, terwijl de besloten omgeving tegelijk de spanning verhoogde. Locatiedatabanken noemen Rome en de kustplaats Ladispoli als opnamegebieden, maar daarover bestaan geen uitvoerige productieverslagen. Het oorspronkelijke verhaal kwam van Luigi Russo. Hij werkte het scenario samen met Savona uit en trad eveneens op als assistent-regisseur. Russos betrokkenheid was vermoedelijk aanzienlijk: kort daarna maakte hij voor dezelfde producent zijn eigen regiedebuut met Paura. Het is daarom aannemelijk dat hij niet alleen bij het schrijven, maar ook bij de praktische uitwerking van de hotelscènes en het horrorconcept betrokken was. Dat laatste blijft echter een gevolgtrekking; volledige productiearchieven zijn niet bekend. De beperkte middelen werden vooral opgevangen door sfeer, montage, geluid en muziek. In plaats van grote actiescènes gebruikt de film donkere kamers, plotselinge verschijningen, schaduwen en onverklaarbare geluiden. Ook de constructie van “een film binnen de film” was economisch slim: dezelfde ruimtes en acteurs konden eerst als bovennatuurlijke bedreiging en later als onderdeel van een menselijk complot worden gebruikt.
Regisseur Leopoldo Savona
Leopoldo Savona werd op 13 juli 1913 geboren in Lenola en overleed in 2000. Hij was geen typische giallospecialist, maar een ervaren vakman uit de Italiaanse populaire cinema. Tussen 1949 en 1957 werkte hij als regieassistent en medewerker van Giuseppe De Santis, een belangrijke vertegenwoordiger van het Italiaanse neorealisme. Savona was onder meer betrokken bij producties waarin De Santis sociale werkelijkheid, landschap en melodrama met elkaar combineerde. In 1955 debuteerde Savona zelf als regisseur met Il principe dalla maschera rossa.
Hij werkte later in vrijwel alle commerciële genres die op dat moment populair waren:
- historische avonturenfilms;
- oorlogsfilms;
- sandalenfilms;
- spionagefilms;
- spaghettiwesterns;
- gotische horror;
- erotische producties;
- misdaad- en giallofilms.
Savona werkte als technisch medewerker ook aan Pier Paolo Pasolini’s Accattone uit 1961. Daarnaast verscheen hij soms zelf als acteur, onder het pseudoniem Leo Coleman. Zijn loopbaan toont hoe flexibel Italiaanse filmmakers in die periode moesten zijn: een regisseur kon het ene jaar een western draaien en enkele maanden later een horrorfilm of thriller. Tot zijn bekendere films behoren La guerra continua, I diavoli di Spartivento, Killer Kid, Un uomo chiamato Apocalisse Joe en Byleth – Il demone dell’incesto. Death Falls Lightly staat daardoor op een kruispunt in zijn carrière: Savona nam zijn ervaring met westerns en misdaadfilms mee naar een verhaal dat steeds verder in psychologische horror verandert. Een overzicht van zijn loopbaan is te vinden in de Italiaanse filmografie van Savona.
Stelio Candelli als Giorgio Darica
Stelio Candelli werd in 1931 in Triëst geboren. Hij volgde van 1954 tot 1957 een opleiding aan de Accademia Nazionale d’Arte Drammatica in Rome en debuteerde in Alberto Lattuada’s Guendalina. Tijdens de jaren zestig en zeventig werd hij een vertrouwd gezicht in Europese avonturenfilms, spionagefilms en spaghettiwesterns. In internationale producties werd hij regelmatig vermeld als “Stanley Kent”. Candelli speelde ook de hoofdrol van Danny Scipio in de Britse televisieserie Vendetta. Daardoor beschikte hij over meer internationale ervaring dan veel andere Italiaanse genre-acteurs. In Death Falls Lightly speelt hij geen klassieke held. Giorgio is hard, arrogant en crimineel, maar verandert in het hotel in een opgejaagde en steeds angstiger man. Candelli moet vrijwel de hele film dragen. Zijn gespannen blik en fysieke aanwezigheid maken geloofwaardig dat Giorgio enerzijds gevaarlijk is en anderzijds langzaam de controle verliest. Dat dubbelzinnige karakter is essentieel: de kijker hoeft Giorgio niet sympathiek te vinden, maar blijft wel opgesloten in zijn angstige waarneming.
Patrizia Viotti als Liz
Patrizia Viotti werd in 1950 in Rome geboren. Zij werkte aanvankelijk als glamourmodel en werd aan het begin van de jaren zeventig gecast in een reeks erotische drama’s, horrorfilms en thrillers. Haar filmcarrière was kort en speelde zich hoofdzakelijk af tussen 1971 en 1974.
Ze was onder meer te zien in:
- Erika;
- La notte dei dannati;
- Alla ricerca del piacere, internationaal bekend als Amuck!;
- Canterbury proibito;
- La morte scende leggera;
- Charley’s Nieces.
In Death Falls Lightly is Liz aanvankelijk Giorgio’s aantrekkelijke en loyale minnares. Gaandeweg wordt haar gedrag moeilijker te doorgronden. Viotti’s rol is veel belangrijker dan het affiche aanvankelijk doet vermoeden: Liz staat niet alleen voor de erotische component van de film, maar vormt ook de sleutel tot het complot en de uiteindelijke ontknoping. Viotti’s leven buiten het scherm kende moeilijke perioden. Persoonlijke problemen en drugsverslaving beëindigden haar filmcarrière voortijdig. Zij overleed in 1994 in Rome, slechts 44 jaar oud.
Muziek van Lallo Gori
De muziek werd gecomponeerd en gedirigeerd door Lallo Gori, geboren als Coriolano Gori. Hij schreef muziek voor honderden Italiaanse films en kon moeiteloos schakelen tussen komedie, western, erotiek en horror. Voor Death Falls Lightly combineerde hij dreigende orkestmuziek met modernere psychedelische en rockachtige elementen. Het bekendste nummer is Sunday in Neon Light, uitgevoerd door het Mak Sigis Porter Ensemble. De song contrasteert sterk met de sombere hotelmuziek en weerspiegelt de veranderende Italiaanse filmcultuur van het begin van de jaren zeventig. De score ondersteunt vooral Giorgio’s psychische aftakeling. Terugkerende klanken en onrustige muzikale passages maken het moeilijk om zekerheid te krijgen over wat echt gebeurt. De soundtrack is later afzonderlijk uitgebracht en gerestaureerd.
Betekenis binnen de giallo
Death Falls Lightly werd nooit zo beroemd als Profondo rosso, L’uccello dalle piume di cristallo of Tutti i colori del buio. De film miste de grote producent, internationale sterren en ruime distributie van die bekendere titels. Toch is hij interessant omdat hij laat zien hoe breed het begrip giallo in werkelijkheid was. Hier draait het niet hoofdzakelijk om de identiteit van een gemaskerde moordenaar. De kern is het manipuleren van waarneming. Giorgio wordt in een kunstmatig opgebouwde nachtmerrie geplaatst en de kijker wordt samen met hem misleid. Het hotel fungeert als theaterdecor, de vermeende geesten zijn spelers en de moorden worden onderdeel van een morbide voorstelling. Juist daardoor bezit de film zijn eigen identiteit: een sombere, goedkope maar inventieve kruising tussen giallo, spookhuisfilm en misdaaddrama. De film toont een wereld waarin bijna iedereen liegt, acteert of iemand anders gebruikt. De dood “daalt licht neer”, maar achter dat schijnbaar zachte beeld bevindt zich een zorgvuldig geweven web van schuld, begeerte en bedrog.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten