Een droom van liefde, rijkdom en een eigen thuis vormt het vertrekpunt van Endless Night, een Britse psychologische thriller naar Agatha Christies gelijknamige roman uit 1967. De jonge Michael Rogers, gespeeld door Hywel Bennett, ontmoet de welgestelde Amerikaanse Ellie, vertolkt door Hayley Mills. Hun toekomst lijkt veelbelovend, maar rond een prachtig stuk grond, bekend als Gypsy’s Acre, hangen onheilspellende verhalen. Dat uitgangspunt groeit uit tot een film waarin verlangens, sociale verschillen en onzekerheid voortdurend onder de oppervlakte aanwezig zijn. De spanning ontstaat vooral door sfeer en de verhoudingen tussen mensen.
Christie schreef de roman in slechts zes weken, aanzienlijk sneller dan de drie tot vier maanden die zij gewoonlijk nodig had. Zij was toen 76, maar koos een jonge man als verteller. Volgens haar leverde dat weinig problemen op: zulke jonge mensen hoorde zij voortdurend praten. Het boek behoorde bovendien tot haar persoonlijke favorieten. De film behoudt het zelfstandige karakter van deze vertelling: er komt geen Poirot of Miss Marple aan te pas.
Sidney Gilliat schreef het scenario en nam de regie op zich. Hij was een ervaren vakman die samen met Frank Launder had meegewerkt aan The Lady Vanishes (1938) van Alfred Hitchcock en Night Train to Munich (1940) van Carol Reed. Als regisseur had hij met Green for Danger (1946) al bewezen hoe behendig hij misdaad, spanning en subtiele humor kon combineren. Endless Night werd zijn laatste geregisseerde speelfilm en vormt daarmee het slotstuk van een lange loopbaan in de Britse cinema. Zijn broer Leslie Gilliat verzorgde de productie; Frank Launder bleef als uitvoerend producent betrokken.
De aanloop naar de film kende een opmerkelijke omweg. Gilliat en Launder hadden gewerkt aan een komedie over Britse echtscheidingen, maar veranderde wetgeving maakte hun uitgangspunt achterhaald. Vervolgens richtten zij zich op Christies roman. Hun bedoeling was een filmische bewerking met betrekkelijk weinig dialoog en een sfeer waarin woorden en bedoelingen niet vanzelfsprekend samenvallen. De opnamen vonden plaats in 1971, vóór de uitbreng in 1972. Na een lange onderbreking van zijn regiewerk vond Gilliat het terugkeren naar de filmset naar eigen zeggen moeilijk.
Hayley Mills bracht een bijzondere voorgeschiedenis mee. Als dochter van acteur John Mills en schrijfster Mary Hayley Bell brak zij door met Tiger Bay (1959). Vervolgens werd zij een internationale publiekslieveling dankzij Disneyfilms zoals Pollyanna (1960), waarvoor zij een speciale jeugd-Oscar kreeg, en The Parent Trap (1961). Haar latere Britse films boden volwassenere rollen. Als Ellie brengt zij een zachtheid en openheid mee die goed passen bij de romantische kant van Endless Night, terwijl de onrust rondom haar personage steeds voelbaar blijft.
Hywel Bennett, afkomstig uit Wales en opgeleid aan de Royal Academy of Dramatic Art, had al tegenover Mills gestaan in The Family Way (1966) en Twisted Nerve (1968). Hun samenwerking was dus vertrouwd, al verschilde het karakter van die films sterk. Bennett kon zowel aantrekkelijk en ontspannen als moeilijk te doorgronden overkomen. Dat maakt hem geschikt voor Michael, een jonge man die sterk verlangt naar een comfortabeler bestaan. Andere opvallende films uit zijn vroege carrière waren The Virgin Soldiers (1969), Loot (1970) en Percy (1971). Later werd hij bij het Britse televisiepubliek bijzonder bekend door de komedieserie Shelley.
Britt Ekland speelt Greta, Ellies vriendin en gezelschapsdame. De Zweedse actrice was toen al internationaal bekend en had kort daarvoor naast Michael Caine gespeeld in Get Carter (1971). Rond dezelfde periode verscheen zij in thrillers en horrorfilms zoals Asylum en What the Peeper Saw, beide uit 1972. Daarna volgden twee van haar bekendste rollen: Willow in The Wicker Man (1973) en Mary Goodnight in de James Bondfilm The Man with the Golden Gun (1974). In Endless Night vormt haar zelfverzekerde aanwezigheid een duidelijk ander accent dan de zachtere uitstraling van Mills.
Ook de bijrollen werden zorgvuldig bezet. George Sanders speelt Andrew Lippincott en brengt zijn karakteristieke, beheerste autoriteit mee; hij had een Oscar gewonnen voor All About Eve (1950). Per Oscarsson vertolkt architect Santonix. De Zweedse acteur had voor Hunger/Sult in 1966 de prijs voor beste acteur in Cannes ontvangen en geeft de film een uitgesproken internationale dimensie. Verder omvat de cast onder anderen Peter Bowles als Reuben, Lois Maxwell als Cora en Walter Gotell als Constantine, naast Patience Collier, Ann Way, Aubrey Richards, Madge Ryan en Windsor Davies.
Voor de beelden tekende cameraman Harry Waxman, terwijl Thelma Connell de montage verzorgde. Wilfred Shingleton ontwierp de productie en John Furniss de kostuums. De film combineert stijlvolle interieurs en welvaart met landschappen die ruimte laten voor onrust. Locatieonderzoek identificeert onder meer Londense straten, het Isle of Wight en het hotel Il San Pietro in Positano aan de Italiaanse Amalfikust. Het Edgwarebury Hotel bij Elstree werd eveneens gebruikt. Zulke locaties geven de film een tastbare wereld van reizen, geld en aspiraties, zonder dat daarvoor voortdurend uitleg nodig is.
Een essentieel aandeel in de sfeer heeft Bernard Herrmann, de componist die ook de muziek voor Vertigo en Psycho schreef. Voor Endless Night verbindt hij romantische orkestklanken met verontrustende geluiden van een Moog-synthesizer. Daardoor kan een tedere scène tegelijk iets onbehaaglijks krijgen. Een deel van de muziek gebruikt woorden uit William Blakes gedicht Auguries of Innocence. Herrmann werd bovendien vroeg bij de film betrokken, iets wat hij waardeerde: zo kon de muziek vanaf de ontwikkeling deel uitmaken van Gilliats aanpak.
Bij de oorspronkelijke ontvangst waren de reacties verdeeld en Christie was teleurgesteld in de uiteindelijke bewerking. Toch heeft de film later herwaardering gekregen: het British Film Institute nam hem op in een selectie van tien belangrijke Britse thrillers uit de jaren zeventig. Endless Night blijft vooral interessant als een ontmoeting tussen Christies donkere romantiek, Gilliats klassieke vakmanschap, een sterke internationale cast en Herrmanns bijzonder suggestieve muziek. Wie de film voor het eerst ziet, kan het best zo weinig mogelijk over het verdere verloop weten.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten