DE FILM DIE MEIR ZARCHI ZELF LIEVER DAY OF THE WOMAN NOEMT
Er zijn films die na hun première langzaam verdwijnen en er zijn films die, ondanks veroordeling, censuur en controverse, weigeren uit het collectieve filmgeheugen te verdwijnen. I Spit on Your Grave uit 1978 behoort zonder twijfel tot die laatste categorie. De film van Meir Zarchi, oorspronkelijk gemaakt onder de veel betekenisvollere titel Day of the Woman, groeide uit tot een van de beruchtste Amerikaanse exploitationfilms van de jaren zeventig. Achter de sensationele titel en de beruchte reputatie bevindt zich echter een opmerkelijke onafhankelijke productie, gemaakt met weinig geld, een kleine ploeg en een hoofdrolspeelster die bijna de volledige film op haar schouders draagt.
VAN DAY OF THE WOMAN NAAR I SPIT ON YOUR GRAVE
Voor Meir Zarchi was de film in de eerste plaats Day of the Woman. Die titel sluit veel beter aan bij wat hij met het verhaal wilde vertellen: de vernietiging van het rustige bestaan van Jennifer Hills en haar daaropvolgende verandering in een vrouw die zelf haar belagers confronteert. Pas bij de latere distributie werd de veel agressievere titel I Spit on Your Grave gebruikt. De film was al in 1978 uitgebracht, maar kreeg vooral bij de heruitgave rond 1980 onder de nieuwe titel zijn beruchte reputatie. Zarchi was aanvankelijk helemaal niet gelukkig met die naamsverandering; Camille Keaton vertelde later dat ook zij de nieuwe titel eerst niet graag zag, hoewel ze uiteindelijk erkende dat hij bijzonder gemakkelijk te onthouden was. Dat verschil tussen beide titels is belangrijk. I Spit on Your Grave klinkt als pure exploitation en wraak, terwijl Day of the Woman veel sterker verwijst naar Jennifer zelf. Zelfs tientallen jaren later bleef Zarchi de film in interviews Day of the Woman noemen.
EEN WARE GEBEURTENIS AAN DE OORSPRONG
De aanleiding voor het scenario was bijzonder ernstig. Zarchi vertelde dat hij in 1974 tijdens een autorit een zwaar mishandelde jonge vrouw aantrof die het slachtoffer was geworden van seksueel geweld. Ze was bebloed, met modder bedekt en verkeerde in een verschrikkelijke toestand. Zarchi hielp haar en bracht haar uiteindelijk naar de politie. De gebeurtenis liet hem niet meer los en vormde de kiem voor het verhaal dat later Day of the Woman zou worden. Ook zijn zoon Terry Zarchi bevestigde later dat deze gebeurtenis een fundamentele rol speelde bij het ontstaan van de film. Het scenario ontstond echter niet onmiddellijk. Toen cameraman Yuri/Nouri Haviv Zarchi later uitnodigde in een zomerhuis in Kent, Connecticut, zag Zarchi een landschap dat precies de juiste tegenstelling bood: prachtige bossen, water, rust en afzondering als decor voor een bijzonder gewelddadig verhaal. Hij werkte ongeveer vier maanden aan het scenario. Veel ervan schreef hij tijdens zijn dagelijkse metroritten van en naar Times Square. Thuis werden zijn handgeschreven pagina's uitgetikt. Een mooi detail is dat de typemachine die daarbij werd gebruikt volgens de productiegeschiedenis ook in de film terechtkwam als Jennifers typemachine.
HET VERHAAL
Centraal staat Jennifer Hills, gespeeld door Camille Keaton. Jennifer is een jonge schrijfster uit New York die de drukte van Manhattan achter zich laat om in een afgelegen huis in Connecticut aan haar roman te werken. Het begin is bewust rustig. Jennifer rijdt naar het platteland, doet boodschappen, installeert zich in haar huis en begint te schrijven. Juist die rust maakt wat volgt zo hard. Vier plaatselijke mannen – Johnny, Matthew, Stanley en Andy – krijgen haar in het oog. Wat aanvankelijk begint met intimidatie ontaardt in een lange reeks vernederingen, mishandelingen en seksueel geweld. Jennifer wordt uiteindelijk voor dood achtergelaten. Maar ze sterft niet. Wanneer ze herstelt, verandert ook het karakter van de film. Jennifer gaat niet naar de mannen om vergiffenis te vragen en Zarchi biedt de daders nauwelijks een mogelijkheid om aan hun verantwoordelijkheid te ontsnappen. Ze worden één voor één geconfronteerd met het slachtoffer dat ze dood waanden. De tweede helft wordt daardoor het spiegelbeeld van de eerste: de macht is volledig verschoven. Het is precies die structuur die I Spit on Your Grave tot een klassiek voorbeeld van de zogenaamde rape-and-revenge-film heeft gemaakt.
CAMILLE KEATON – JENNIFER HILLS
De film staat of valt met Camille Keaton. Voor de casting plaatste Zarchi een advertentie in Backstage. Volgens de overgeleverde productiegeschiedenis kwamen duizenden vrouwen voor de rol in aanmerking; Keaton wordt doorgaans genoemd als één van meer dan 4.000 actrices die auditie deden. Zarchi zag in haar niet alleen een aantrekkelijke en fotogenieke actrice, maar vooral iemand met voldoende ervaring en aanwezigheid om de moeilijke rol te dragen. Keaton was bovendien geen volledige nieuwkomer. Ze had enkele jaren in Europa, vooral Italië, gewerkt en verscheen onder meer in films als What Have You Done to Solange?. Voor haar betekende Day of the Woman een kans om opnieuw een Amerikaanse film te maken. Ze vertelde later dat ze de rol juist interessant vond omdat Jennifer verschillende kanten van haar persoonlijkheid moest tonen. De opnamen moeten zowel lichamelijk als emotioneel bijzonder veeleisend zijn geweest. Keaton moet gedurende grote delen van de film kwetsbaarheid, angst, uitputting, woede en uiteindelijk bijna ijzige vastberadenheid uitbeelden. Jennifer verandert daarbij zonder dat Zarchi haar voortdurend laat uitleggen wat ze denkt. Veel gebeurt door Keatons houding, blik en bewegingen. Er ontstond ook een persoonlijke band tussen actrice en regisseur: Camille Keaton en Meir Zarchi trouwden enkele maanden later.
ERON TABOR EN DE VIER MANNEN
Tegenover Keaton stond een grotendeels onbekende mannelijke cast. Eron Tabor speelt Johnny Stillman, de dominante figuur binnen de groep. Richard Pace is Matthew Duncan, Anthony Nichols speelt Stanley Woods en Gunter Kleemann vertolkt Andy Chirensky. Tabor kreeg daarbij misschien de ondankbaarste mannelijke rol: Johnny moest niet alleen gewelddadig zijn, maar ook overtuigend overkomen als iemand die buiten zijn misdaden een ogenschijnlijk normaal leven leidt. In de kleinere rollen zien we onder anderen Alexis Magnotti, terwijl Tammy Zarchi en Terry Zarchi, kinderen van de regisseur, eveneens in de film verschijnen. Verder zijn Traci Ferrante, William Tasgal, Isaac Agami en Ronit Haviv in kleine rollen te zien. De onbekendheid van de acteurs werkte uiteindelijk in het voordeel van de film. Men keek niet naar bekende Hollywoodsterren. De personages leken gewone mensen uit een afgelegen Amerikaanse gemeenschap, waardoor het geheel een rauwer en soms bijna documentair karakter kreeg.
DE OPNAMEN IN CONNECTICUT
De film werd grotendeels opgenomen rond Kent in Connecticut, met daarnaast scènes in New York City. De openingsbeelden plaatsen Jennifer nog duidelijk in de stedelijke wereld voordat zij naar het platteland vertrekt. Haar huis, de winkel en verschillende andere locaties waren echte plaatsen in en rond Kent. De geregistreerde draaiperiode begon op 27 juli 1977 en liep door in augustus. Dat is belangrijk voor de uitstraling van de film. Er zijn geen enorme studioconstructies. Het water is echt, het bos is echt, de hitte en het vuil voelen echt en het afgelegen huis lijkt daadwerkelijk midden in de natuur te staan. De rustige omgeving vormt bovendien een bewuste tegenstelling met het geweld. Aanvankelijk ziet Connecticut eruit als de ideale plek voor een schrijfster die afzondering zoekt. Later worden hetzelfde bos en dezelfde rivier dreigende plaatsen waar Jennifer nauwelijks hulp kan verwachten.
EEN FILM GEMAAKT MET WEINIG MIDDELEN
Day of the Woman was geen grote Hollywoodproductie. Het beschikbare budget was naar hedendaagse maatstaven uiterst klein; een vaak aangehaald bedrag is ongeveer 80.000 dollar. Zarchi vervulde zelf meerdere functies en stond behalve als schrijver en regisseur ook dicht bij productie en montage. Joseph Zbeda was eveneens bij de productie betrokken en Nouri/Yuri Haviv verzorgde de fotografie. Die financiële beperkingen zijn soms zichtbaar, maar werden tegelijk een deel van de kracht van de film. Er waren geen spectaculaire decors of ingewikkelde effecten nodig. De nadruk lag op acteurs, locaties en direct camerawerk. Volgens productieanekdotes was er zelfs geen geld voor stuntmensen, waardoor de acteurs hun stunts grotendeels zelf uitvoerden. Ook wordt verteld dat de vier mannelijke acteurs ervoor kozen tijdens bepaalde scènes eveneens naakt te spelen, mede om de ongemakkelijke situatie voor Keaton minder eenzijdig te maken. Juist hierdoor heeft de film een ruwheid die met een grotere, gepolijste productie waarschijnlijk moeilijk te bereiken was geweest.
GEEN VEILIGE AFSTAND VOOR DE KIJKER
Zarchi koos ervoor het geweld niet snel of comfortabel te monteren. Vooral het middengedeelte is uitzonderlijk lang en confronterend. Daar ligt tegelijkertijd de bron van zowel de verdediging als de felle kritiek op de film. Voorstanders hebben betoogd dat de scènes zo onaangenaam zijn omdat de regisseur weigert het geweld als iets opwindends of heroïsch te presenteren. Tegenstanders vonden juist dat de langdurigheid ervan de grens naar exploitatie overschrijdt. Die discussie is nooit werkelijk verdwenen. Daarom is I Spit on Your Grave moeilijk te beoordelen alsof het een gewone horrorfilm is. Het is geen gezellige griezelfilm met monsters, donkere kastelen of bovennatuurlijke verschijnselen. Het monsterlijke komt hier volledig van mensen.
DE CONTROVERSE
Bij zijn oorspronkelijke verschijning kreeg de film geen grootse ontvangst. Dat veranderde toen distributeur Jerry Gross hem onder de titel I Spit on Your Grave opnieuw op de markt bracht. De nieuwe titel, agressieve affiches en marketing maakten er een exploitationfenomeen van. Critici reageerden buitengewoon fel. Roger Ebert werd een van de beroemdste tegenstanders van de film en zijn vernietigende bespreking droeg ironisch genoeg bij aan de bekendheid ervan. In Groot-Brittannië raakte de film bovendien betrokken bij de beruchte discussie rond de zogenaamde “video nasties”, waardoor hij nog sterker de reputatie kreeg van verboden en gevaarlijke cinema. En zo gebeurde iets merkwaardigs: pogingen om de film uit beeld te laten verdwijnen maakten hem alleen maar beroemder.
MEIR ZARCHI
Voor Meir Zarchi werd Day of the Woman het werk waarmee zijn naam voorgoed verbonden zou blijven. Hij werd geboren in Israël en sprak later met warmte over zijn jeugd daar en het meemaken van de jonge staat Israël. Zijn filmcarrière zou nooit bestaan uit tientallen grote Hollywoodproducties. Juist daardoor neemt I Spit on Your Grave zo'n uitzonderlijke plaats in zijn loopbaan in. Na deze film regisseerde hij onder andere Don't Mess with My Sister! uit 1985. Veel later keerde hij opnieuw naar Jennifer Hills terug. In 2019, meer dan veertig jaar na de oorspronkelijke film, verscheen I Spit on Your Grave: Deja Vu. Zarchi schreef en regisseerde opnieuw en, bijzonder belangrijk, Camille Keaton keerde terug als Jennifer Hills. Daarmee werd rechtstreeks aangesloten bij de film uit 1978.
EEN CULTFILM DIE NIET VERDWEEN
Wat in 1977 met een kleine filmploeg in Connecticut werd opgenomen en in 1978 als Day of the Woman verscheen, groeide uiteindelijk uit tot een volledige cultgeschiedenis. Er kwam een remake in 2010, gevolgd door verdere films, terwijl het origineel opnieuw op dvd, Blu-ray en uiteindelijk in hoogwaardige restauraties werd uitgebracht. Maar ondanks alle latere versies blijft de film uit 1978 het centrale werk. Niet omdat hij technisch perfect is. Niet omdat iedere scène gemakkelijk te verdedigen valt. En zeker niet omdat het aangename cinema is. Integendeel. I Spit on Your Grave – of, zoals Meir Zarchi hem zelf veel liever noemt, Day of the Woman – is een film die zijn reputatie juist dankt aan het feit dat hij ongemakkelijk blijft. De combinatie van Camille Keatons compromisloze vertolking, het eenvoudige camerawerk, de echte bossen en rivieroevers van Connecticut, de kleine onbekende cast en de bijna primitieve onafhankelijkheid van de productie gaf hem een rauw karakter dat tientallen jaren later nog herkenbaar is. Achter de beruchte rode titelletters bevindt zich daardoor een merkwaardig stukje Amerikaanse filmgeschiedenis: een kleine onafhankelijke productie die voortkwam uit een traumatische gebeurtenis waarvan Zarchi zelf getuige was, die onder de titel Day of the Woman werd gemaakt, door een distributeur werd omgedoopt tot I Spit on Your Grave, door critici werd verguisd, door censoren werd bestreden en uiteindelijk precies daardoor uitgroeide tot een van de meest besproken en controversiële exploitationfilms van de jaren zeventig.

Geen opmerkingen:
Een reactie posten